Önce Derinliği Sor: Rize'de Çeken Akıntı ve Doğru Atlayış

Suyla ilgili en tehlikeli cümle şudur: "Ben yüzme biliyorum." Bu cümleyi kuran kişi genellikle havuzda yüzmeyi kastediyor. Havuz ise suyun en kolay, en denetimli, en tahmin edilebilir hâlidir.

Rize'nin sularında durum farklı. Fırtına Deresi ve Karadeniz kıyısı ne havuz gibi ısınır, ne havuz gibi dipsizdir, ne de havuz gibi gözetlenir. Aşağıda bu farkı madde madde açıklıyorum; sonunda da Rize genelinde doğru eğitimi nerede bulacağınızı anlatıyorum.

Rize suyunu tanımak: havuz bir yana, akarsu bir yana

Bir ilde su güvenliğinden söz edecekseniz, önce o ilde suyun nerede olduğunu bilmelisiniz. Rize'de bu soru iki başlıklı: bir yanda denetimli havuzlar, diğer yanda Fırtına Deresi ve Karadeniz kıyısı. İkisi arasındaki fark, güvenlik açısından her şeydir.

Akan su, durgun suyun kurallarını tanımaz. Diz hizasındaki bir akıntı yetişkin bir insanı ayakta tutamaz. Karadeniz kıyısı ülkenin en sert kıyılarından biridir. Dalga hızlı büyür, dip oyulur, çeken akıntı sık görülür. Denize alışkın olmak burada tek başına yeterli değildir.

Aşağıdaki maddeler, akarsu ortamında en sık karşılaşılan dört riski özetliyor. Bunlar teorik değil; sahada tekrar tekrar görülen durumlardır.

• Akıntının gücü: Suyun ittirme gücü hızıyla birlikte katlanarak artar. Sakin görünen bir çay, dizden yukarı çıktığında ayakta durmayı imkânsız kılar.
• Ayak sıkışması: Akıntıda yürümeye çalışan kişinin ayağı taşların arasına sıkışabilir. Akıntı gövdeyi öne yatırır ve baş su altında kalır.
• Dal yığınları: Suya devrilmiş ağaçlar süzgeç gibi çalışır: su geçer, insan geçemez. Akıntı kişiyi bu yığına yapıştırır.
• Ani debi değişimi: Yağış ya da yukarıdan bırakılan su, akarsuyu saatler içinde bambaşka bir şeye çevirir. Dün geçtiğiniz yer bugün geçilmez olabilir.

Bağıran boğulmaz: sessiz boğulmayı tanımak

Sahada öğrendiğim en önemli şey şu oldu: yardım isteyebilen kişi henüz en tehlikeli evrede değildir. Asıl tehlike, sesin kesildiği andır. Boğulma gürültülü bir olay değildir.

Küçük çocuklarda tablo daha da sessizdir. Çocuk çırpınmaz, çoğu zaman hiç ses çıkarmaz ve yüzü suya dönük şekilde hareketsiz kalır. Bu yüzden çocuk boğulmalarının önemli bölümü, yakınında yetişkin varken gerçekleşir.

Gövde suda dik durur, bacaklar tekme atmaz. Baş suyun içinde bir çıkar bir kaybolur. Yüzen biri yatay durur; boğulan biri dikey. Bu ayrım, uzaktan bakarken en güvenilir işarettir.

Bir noktayı özellikle vurgulamak isterim: su yutan kişi öksürerek de tehlike sinyali verebilir. Sudan çıktıktan sonra öksürüğü geçmeyen, nefesi düzelmeyen ya da aşırı uykulu görünen kişi mutlaka sağlık kuruluşuna götürülmelidir.

Rize'de bu tabloyu en çok kalabalık günlerde görüyoruz. Fırtına Deresi çevresinde bir grup insan varken herkes "biri bakıyordur" diye düşünür; oysa gözetim paylaşıldığında değil, birine verildiğinde işler.

Bunun tek bir uygulaması var: gözetim bakarak yapılır, duyarak değil. Rize'de havuz ya da su kenarında bulunan bir yetişkinin gözü sürekli suda olmalıdır. Sohbet, telefon ve okuma gözetimi bitirir.

Bilinmeyen suya balıklama atlamak neden bu kadar tehlikeli?

Bu bölümü atlamayın; çünkü anlatacağım kaza türü, sonuçları bakımından hepsinden ağır. Sığ suya baş üstü atlayan bir insan boğulmaz — felç kalır. Ve bu kazalar neredeyse tamamen önlenebilir kazalardır.

Mekanik basittir. Baş üstü atlayan bir insan suya saniyede birkaç metre hızla girer. Dip beklenenden yakınsa tüm vücut ağırlığı boyun omurlarında toplanır. Bunun için yüksekten atlamak da gerekmez; bel hizasındaki suya yapılan bir balıklama yeterlidir.

Bir başka yaygın hata da "geçen sefer atlamıştım" güvenidir. Su tabanı sabit bir zemin değildir; akıntı, dalga, sel ve mevsim onu sürekli değiştirir. Geçen yılın bilgisi bu yıl için geçerli değildir.

Akarsu yatağı her sel sonrası yeniden şekillenir. Taşlar yer değiştirir, çukurlar dolar. Köprüden ya da kayadan atlamak, dibi bilinmeyen bir yere atlamaktır.

Yaralanmanın ağırlığı, atlayanın yaşına da bağlı değildir. Çocuk da yetişkin de aynı fizik kurallarına tabidir; tek fark, çocuğun derinliği ölçme alışkanlığının hiç olmamasıdır.

Fırtına Deresi çevresinde büyüyen gençler için atlama bir alışkanlıktır. Bu alışkanlığı yasaklamak işe yaramaz; Rize'ye özgü çözüm, atlanacak noktanın derinliğini sezon başında birlikte ölçmek ve işaretlemektir.

Rize'de uygulanacak kural tektir ve tartışmaya açık değildir: derinliğini kendi ölçmediğiniz hiçbir suya baş üstü atlamayın. Ölçmek, önce ayaklarınızla girip dibi kontrol etmek demektir.

İkinci kural şudur: iddiaya atlanmaz. Grupla gidilen yerlerde atlama çoğu zaman cesaret gösterisine dönüşür ve kimse "ben derinliği bilmiyorum" demek istemez. Oysa o cümleyi kurmak, atlamaktan çok daha cesur bir davranıştır.

Suya girerken vücudunuza ne oluyor?

Yüzme bilmek bir beceridir; soğuk su şoku ise refleks. Beceri öğrenilir, refleks öğrenilmez — yalnızca hazırlıkla yumuşatılır. Bu ayrımı bilmeyen çok iyi yüzücüler zor durumda kaldı.

Terli ve sıcak bir bedenin suya birden girmesi tabloyu ağırlaştırır. Cilt sıcaklığı ile su sıcaklığı arasındaki fark ne kadar büyükse, refleks o kadar şiddetli olur.

Dağdan gelen akarsu, yaz ortasında bile kar suyu taşır. Hava sıcaklığıyla su sıcaklığı arasında hiçbir bağ yoktur.

Vücut ani soğukla karşılaştığında istemsiz bir nefes alma refleksi verir. Bu refleks su altındayken gerçekleşirse akciğere su girer. Kişinin yüzme bilmesi bu refleksi engellemez.

Fırtına Deresi suyu, Rize'nin hava sıcaklığıyla aynı hızda ısınmaz. Su kütlesi büyüdükçe ısınma gecikir; bu yüzden "hava sıcak, su da sıcaktır" varsayımı Rize'de sık yapılan bir hatadır.

Doğrusu şudur: suya yavaş girin. Önce ayaklar, sonra bel, sonra gövde. Ense ve yüze su çarpın. Bu birkaç saniyelik alışma, refleksin şiddetini belirgin şekilde azaltır.

Soğuk suya düşülmesi hâlinde ilk kural paniklememektir. İlk dakika geçtiğinde nefes ritmi genellikle kendiliğinden düzelir. O yüzden düşen kişinin ilk işi yüzmek değil, tutunacak bir şey bulup nefesini toparlamaktır.

Havuz becerisi ile açık su becerisi aynı şey mi?

Kısa cevap: değil. Uzun cevap ise bu bölümün tamamı. Rize'de yüzme öğrenen çocukların büyük bölümü havuzda öğreniyor, ama risk çoğu zaman havuzun dışında.

Havuzda su durgundur, sıcaklık sabittir, dip görünür, kenar bir kulaç uzaktadır ve genellikle bir gözcü vardır. Fırtına Deresi gibi bir alanda bunların hiçbiri garanti değildir.

Giysili yüzmek de ayrı bir durumdur. Kazaların çoğu mayoyla değil, günlük kıyafetle suya düşerken olur. Islanan kıyafet ağırlaşır ve hareketi kısıtlar; bunu hiç denememiş kişi hazırlıksız yakalanır.

Dalga ve akıntı, nefes ritmini bozar. Havuzda her üç kulaçta rahatça nefes alan biri, dalgalı suda yüzüne çarpan suyla birlikte ritmi kaybedebilir. Bu, yorgunluğu hızlandırır.

Rize'ye özgü bir tavsiye vereyim: çocuğunuz havuzda rahatladıktan sonra, akarsu ortamına ilk girişi mutlaka bir antrenör ya da deneyimli bir yetişkin eşliğinde olsun. İlk açık su deneyimi, tek başına yaşanacak bir deneyim değildir.

Peki ölçüt ne olmalı? Bana göre dört soru yeterlidir: Beklenmedik şekilde suya düştüğünde sırtüstü dönebiliyor mu? Üzerinde kıyafet varken batmadan durabiliyor mu? Kıyı boyunca yüzebiliyor mu? Yorulduğunu fark edip durabiliyor mu? Dördüne birden "evet" diyemiyorsanız, eğitim henüz tamamlanmamıştır.

Bu dört madde teknikten önce gelir. Kulaç güzelliği, hız ya da mesafe sonra konuşulur; önce kişinin suda kalabilmesi gerekir.

Rafting profesyonel rehber eşliğinde yapıldığında güvenli bir spordur; tek başına yapıldığında değildir. Bota binen herkesin can yeleği ve kask takması, komutları bilmesi ve sudan korkmaması gerekir. Rehberli tur ile "arkadaşlarla bot kiralamak" aynı şey değildir.

Rize'de doğru yüzme eğitimi nasıl bulunur?

Buraya kadar anlattığım her şeyin tek bir pratik karşılığı var: yüzmeyi doğru öğrenmek. Kendi kendine ya da "arkadaşım gösterdi" yöntemiyle edinilen yüzme sakin havuzda işe yarar; ilk zor durumda yarım kalır. Doğru eğitim ise nefes kontrolünü, su üstünde kalmayı ve panik anında ne yapılacağını birlikte öğretir.

Bu sorunun cevabını kolaylaştırmak için Yüzmekolik’i geliştirdik. 81 ilde çalışan bağımsız bir yüzme rehberiyiz: antrenörler, havuzlar ve kulüpler tek listede toplanır, iletişim bilgileriyle birlikte açıkça gösterilir. Hiçbir kursun temsilcisi değiliz; işimiz Rize'nin doğru eğitmenle buluşmasını kolaylaştırmak.

Rize'ye özel sayfamızda şunları bulabilirsiniz:

• Havuz ve tesis rehberi: Rize genelindeki yüzme havuzları ve özellikleri.
• Ücretsiz bilgi talebi: üyelik ya da giriş yapmadan, tek formla eğitmene ulaşma imkânı.
• Kulüp ve takım bilgileri: Rize çevresinde faaliyet gösteren su sporları kulüpleri.
• Antrenör profilleri: uzmanlık alanı, çalıştığı yaş grubu ve iletişim bilgileriyle birlikte.

Bebeğiniz, çocuğunuz ya da kendiniz için eğitim arıyorsanız başlangıç noktası nettir: Rize Yüzme Kursu ve Antrenör Rehberi. Sayfada Rize'nin antrenörlerini ve havuzlarını görebilir, size en uygun olanına doğrudan ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Boğulan birini nasıl anlarım?

Bağırma ve su dövme beklemeyin; bunlar genellikle olmaz. Gövdesi suda dik duran, başı bir çıkıp bir kaybolan, kollarını yanlarda suya bastıran ve bacaklarını kullanmayan kişi boğulma tehlikesindedir. Sessizlik en güçlü işarettir.

Suda birini kurtarmaya nasıl gitmeliyim?

Yüzerek gitmek son seçenektir; boğulan kişi panikle kurtarıcıya tutunur ve ikisi birden batabilir. Önce seslenin, sonra uzatın (dal, havlu, kürek), sonra atın (can simidi, boş bidon). Yalnızca eğitimliyseniz ve başka yol yoksa suya girin. Her durumda önce 112’yi arayın.

Kolluk (deniz kolluğu) çocuğumu güvende tutar mı?

Hayır. Kolluk ve simit oyuncak sınıfındadır; can yeleği değildir. Sönebilir, kayabilir ve çocuğu yüzükoyun döndürebilir. Ayrıca çocuğa gerçekte sahip olmadığı bir güven duygusu verir. Açık suda kullanılacak tek doğru ekipman, boy ve kiloya uygun can yeleğidir.

Yüzme öğrenmek için yaş geçti mi?

Hayır. Yetişkin eğitiminde tek fark, korkunun daha yerleşik olmasıdır; bu da yavaş ve kademeli çalışmayla aşılır. Yetişkinler genellikle çocuklardan daha hızlı ilerler, çünkü talimatı doğru uygularlar.

Çocuğum yüzme biliyor, Fırtına Deresi ve Karadeniz kıyısı gibi alanlarda yalnız bırakabilir miyim?

Hayır. Havuzda yüzme becerisi açık suda güvenlik anlamına gelmez; akıntı, sıcaklık farkı, dalga ve mesafe yanılgısı devreye girer. On sekiz yaşından küçük hiç kimse akarsu ortamında yalnız bırakılmamalıdır. Küçük çocuklar ise kol mesafesinde gözetilmelidir.

Daha fazla içerik ve haber için: yuzmekolik.com

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi ya da hukuki tavsiye yerine geçmez. Acil durumda 112’yi arayın. Su güvenliği eğitimi için Rize'de çalışan sertifikalı bir antrenörle görüşmenizi öneririz.