Menzelet Baraj Gölü Şakaya Gelmez: Kahramanmaraş'ta Bilinmeyen Suya Atlamanın Bedeli

Yıllardır havuz kenarında duruyorum. Bana en çok sorulan soru "çocuğum kaç ayda yüzer?" oluyor. Oysa sorulması gereken soru bu değil. Asıl soru şu: çocuğunuz suya düştüğünde ne yapacağını biliyor mu?

Bu ayrım Kahramanmaraş'ta çok daha önemli. Çünkü buradaki su yalnızca havuzda değil. Menzelet Baraj Gölü da bir su alanı ve orada cankurtaran kulesi yok. Bu yazıyı bir antrenör olarak değil, aynı sudan çocuk çıkarmış biri olarak yazıyorum.

Kahramanmaraş suyunu tanımak: havuz bir yana, baraj gölü bir yana

Bir ilde su güvenliğinden söz edecekseniz, önce o ilde suyun nerede olduğunu bilmelisiniz. Kahramanmaraş'ta bu soru iki başlıklı: bir yanda denetimli havuzlar, diğer yanda Menzelet Baraj Gölü. İkisi arasındaki fark, güvenlik açısından her şeydir.

Baraj gölleri durgun görünür ama su altında dik bir şev vardır: iki adım atarsınız, boy verirsiniz. Deniz sezonu uzundur; nisan sonundan ekim sonuna kadar suya girilir. Uzun sezon, tehlikenin de uzun sürdüğü anlamına gelir. Sezon dışında ise hava serinlese bile su hâlâ çeker.

Aşağıdaki maddeler, baraj gölü ortamında en sık karşılaşılan dört riski özetliyor. Bunlar teorik değil; sahada tekrar tekrar görülen durumlardır.

• Ani derinleşme: Baraj kıyısı doğal göl gibi yavaş derinleşmez. Su altındaki eğim bir merdiven basamağı gibidir; ayağınızın değdiği yer bir adım sonra kaybolur.
• Soğuk derin katman: Yüzey yaz güneşinde ısınır, bir metre altı buz gibi kalır. Isınmış yüzeyden aşağı inen vücut ani soğukla karşılaşır ve kaslar beklenmedik şekilde kasılır.
• Batık ağaçlar ve yapılar: Baraj gölünün altında, su tutulmadan önceki araziden kalan ağaçlar, duvarlar ve teller bulunur. Görünmezler; atlayan kişi bunları hesaba katamaz.
• Değişen su seviyesi: Su bırakıldığında seviye ve akış hızla değişir. Sabah güvenli görünen kıyı, öğleden sonra aynı kıyı değildir.

Bilinmeyen suya balıklama atlamak neden bu kadar tehlikeli?

Bu bölümü atlamayın; çünkü anlatacağım kaza türü, sonuçları bakımından hepsinden ağır. Sığ suya baş üstü atlayan bir insan boğulmaz — felç kalır. Ve bu kazalar neredeyse tamamen önlenebilir kazalardır.

Mekanik basittir. Baş üstü atlayan bir insan suya saniyede birkaç metre hızla girer. Dip beklenenden yakınsa tüm vücut ağırlığı boyun omurlarında toplanır. Bunun için yüksekten atlamak da gerekmez; bel hizasındaki suya yapılan bir balıklama yeterlidir.

Bir başka yaygın hata da "geçen sefer atlamıştım" güvenidir. Su tabanı sabit bir zemin değildir; akıntı, dalga, sel ve mevsim onu sürekli değiştirir. Geçen yılın bilgisi bu yıl için geçerli değildir.

Yaralanmanın ağırlığı, atlayanın yaşına da bağlı değildir. Çocuk da yetişkin de aynı fizik kurallarına tabidir; tek fark, çocuğun derinliği ölçme alışkanlığının hiç olmamasıdır.

Baraj kıyısında yüksek bir set ya da kaya bulmak kolaydır. Ancak baraj gölünün su seviyesi mevsime göre metrelerce değişir; aynı noktadan atlamak her zaman aynı derinliğe atlamak değildir.

Kahramanmaraş'ta atlama kazalarının çoğu tanıdık yerlerde oluyor. Menzelet Baraj Gölü çevresinde her yaz aynı noktalar kullanılır ve "burayı biliyoruz" duygusu ölçmeyi gereksiz gösterir. Oysa ölçülmesi gereken yer, tam da en çok kullanılan yerdir.

Kahramanmaraş'ta uygulanacak kural tektir ve tartışmaya açık değildir: derinliğini kendi ölçmediğiniz hiçbir suya baş üstü atlamayın. Ölçmek, önce ayaklarınızla girip dibi kontrol etmek demektir.

İkinci kural şudur: iddiaya atlanmaz. Grupla gidilen yerlerde atlama çoğu zaman cesaret gösterisine dönüşür ve kimse "ben derinliği bilmiyorum" demek istemez. Oysa o cümleyi kurmak, atlamaktan çok daha cesur bir davranıştır.

Sıcak hava, soğuk su: Kahramanmaraş'ın en sinsi riski

Kahramanmaraş'ta yaz günlerinde hava ile su arasındaki fark sanılandan büyüktür. İnsan havaya göre giyinir, havaya göre karar verir ve suya havaya göre girer. Bedenin karşılaştığı şey ise sudur.

Vücut ani soğukla karşılaştığında istemsiz bir nefes alma refleksi verir. Bu refleks su altındayken gerçekleşirse akciğere su girer. Kişinin yüzme bilmesi bu refleksi engellemez.

Terli ve sıcak bir bedenin suya birden girmesi tabloyu ağırlaştırır. Cilt sıcaklığı ile su sıcaklığı arasındaki fark ne kadar büyükse, refleks o kadar şiddetli olur.

Refleksin hemen ardından kontrolsüz ve hızlı bir soluma başlar. Nefesi tutmak imkânsızlaşır, kalp atışı yükselir. Bu evre genellikle ilk bir dakikadır ve en tehlikeli dakikadır.

Akdeniz ikliminde hava ile su arasındaki fark en çok mevsim geçişlerinde açılır. Kahramanmaraş'ta mayıs ve eylül ayları bu yüzden sanılandan riskli; hava davet eder, su hazır değildir.

Doğrusu şudur: suya yavaş girin. Önce ayaklar, sonra bel, sonra gövde. Ense ve yüze su çarpın. Bu birkaç saniyelik alışma, refleksin şiddetini belirgin şekilde azaltır.

Soğuk suya düşülmesi hâlinde ilk kural paniklememektir. İlk dakika geçtiğinde nefes ritmi genellikle kendiliğinden düzelir. O yüzden düşen kişinin ilk işi yüzmek değil, tutunacak bir şey bulup nefesini toparlamaktır.

Bağıran boğulmaz: sessiz boğulmayı tanımak

Sahada öğrendiğim en önemli şey şu oldu: yardım isteyebilen kişi henüz en tehlikeli evrede değildir. Asıl tehlike, sesin kesildiği andır. Boğulma gürültülü bir olay değildir.

Kollar yardım için kalkmaz. İçgüdüsel olarak yanlara açılıp suya bastırır; çünkü beden ağzı ve burnu yüzeyin üstünde tutmaya çalışır. Bu hareket dışarıdan bakınca "oynuyor" gibi görünebilir.

Boğulmakta olan bir insanın vücudu her şeyden önce nefes almaya çalışır. Ağızdan çıkan hava sese değil nefese ayrılır; bu yüzden kişi bağıramaz. Yardım çağırmak, ancak nefes düzenliyken yapılabilen bir şeydir.

Bu evre uzun sürmez. Kişi tamamen batmadan önce genellikle yirmi ila altmış saniyelik sessiz bir aralık yaşanır. Bu aralığı yakalamanın tek yolu bakmaktır.

Kahramanmaraş'ta bu tabloyu en çok kalabalık günlerde görüyoruz. Menzelet Baraj Gölü çevresinde bir grup insan varken herkes "biri bakıyordur" diye düşünür; oysa gözetim paylaşıldığında değil, birine verildiğinde işler.

Bunun tek bir uygulaması var: gözetim bakarak yapılır, duyarak değil. Kahramanmaraş'ta havuz ya da su kenarında bulunan bir yetişkinin gözü sürekli suda olmalıdır. Sohbet, telefon ve okuma gözetimi bitirir.

"Çocuğum yüzme biliyor" cümlesi neden yeterli değil?

Velilerden en çok duyduğum cümle bu. Ardından gelen soru ise hep aynı: "O zaman rahat olabilir miyim?" Cevabım hep aynı: hayır — çünkü yüzme bilmek, ortamı bilmekle aynı şey değildir.

Açık suda yön bulmak ayrı bir beceridir. Havuzda çizgi vardır, açık suda yoktur. Baş kaldırıp yön kontrol etmeyi bilmeyen yüzücü, farkında olmadan kıyıdan uzaklaşır.

Havuzda su durgundur, sıcaklık sabittir, dip görünür, kenar bir kulaç uzaktadır ve genellikle bir gözcü vardır. Menzelet Baraj Gölü gibi bir alanda bunların hiçbiri garanti değildir.

Bir de "yorulunca ne yapacağım?" sorusu var. Havuzda cevap kolaydır: kenara tutunursunuz. Açık suda tutunacak yer yoktur; cevabın sırtüstü dinlenme olması gerekir ve bu ayrıca çalışılmalıdır.

Menzelet Baraj Gölü gibi bir alanda yüzmek isteyen kişinin havuz becerisine ek olarak iki şey öğrenmesi gerekir: yön kontrolü ve dinlenme. Kahramanmaraş'ın koşullarında bu ikisi, hızdan çok daha değerlidir.

Bu yüzden güvenlik ölçütü şu dört maddedir: Suya düştüğünde sırtüstü dönüp nefesini toplayabiliyor mu? Giyinikken su üstünde kalabiliyor mu? Kıyıya paralel yüzebiliyor mu? Yorulduğunda durup dinlenmeyi biliyor mu? Bu dördü, hız ve teknikten önce gelir.

Kahramanmaraş'ta yüzme öğrenen herkese bu dört beceriyi ayrı ayrı çalışmasını öneriyorum. Yarışma yüzücüsü olmayacak bir çocuk için bile bunlar temel derstir; hatta asıl derstir.

Kürek sörfü (SUP) son yıllarda hızla yayılıyor. Tahtanın üstünde durmak kolay görünür; bu yüzden yüzme bilmeyenler de deniyor. Oysa SUP’ta düşmek istisna değil kuraldır: er ya da geç suya girersiniz. Bu nedenle SUP’a başlamanın ön koşulu, can yeleği ve tahtaya bağlı ip kadar, yüzme becerisidir.

Kahramanmaraş'ta doğru yüzme eğitimi nasıl bulunur?

Buraya kadar anlattığım her şeyin tek bir pratik karşılığı var: yüzmeyi doğru öğrenmek. Kendi kendine ya da "arkadaşım gösterdi" yöntemiyle edinilen yüzme sakin havuzda işe yarar; ilk zor durumda yarım kalır. Doğru eğitim ise nefes kontrolünü, su üstünde kalmayı ve panik anında ne yapılacağını birlikte öğretir.

Yüzmekolik, tam da bu noktada devreye giren bir platformdur. Türkiye’nin 81 iline açık bir yüzme rehberi olarak çalışır; sertifikalı antrenörleri, havuzları ve kulüpleri tek yerde toplar. Bir kurs merkezi değiliz — bağımsız bir rehberiz. Bu sayede Kahramanmaraş'ın eğitmenlerini ve havuzlarını, kimseye bağlı kalmadan karşılaştırabilirsiniz.

Kahramanmaraş'a özel sayfamızda şunları bulabilirsiniz:

• Antrenör profilleri: uzmanlık alanı, çalıştığı yaş grubu ve iletişim bilgileriyle birlikte.
• kürek sörfü (SUP) ve diğer su sporları için yerel içerikler.
• Kulüp ve takım bilgileri: Kahramanmaraş çevresinde faaliyet gösteren su sporları kulüpleri.
• Havuz ve tesis rehberi: Kahramanmaraş genelindeki yüzme havuzları ve özellikleri.

Nereden başlayacağınızı bilmiyorsanız şuradan başlayın: Kahramanmaraş Yüzme Kursu ve Antrenör Rehberi. Bu sayfada Kahramanmaraş genelindeki eğitmenleri ve havuzları görebilir, ücretsiz bilgi talebi bırakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Boğulan birini nasıl anlarım?

Bağırma ve su dövme beklemeyin; bunlar genellikle olmaz. Gövdesi suda dik duran, başı bir çıkıp bir kaybolan, kollarını yanlarda suya bastıran ve bacaklarını kullanmayan kişi boğulma tehlikesindedir. Sessizlik en güçlü işarettir.

Suda birini kurtarmaya nasıl gitmeliyim?

Yüzerek gitmek son seçenektir; boğulan kişi panikle kurtarıcıya tutunur ve ikisi birden batabilir. Önce seslenin, sonra uzatın (dal, havlu, kürek), sonra atın (can simidi, boş bidon). Yalnızca eğitimliyseniz ve başka yol yoksa suya girin. Her durumda önce 112’yi arayın.

Yüzme öğrenmek için yaş geçti mi?

Hayır. Yetişkin eğitiminde tek fark, korkunun daha yerleşik olmasıdır; bu da yavaş ve kademeli çalışmayla aşılır. Yetişkinler genellikle çocuklardan daha hızlı ilerler, çünkü talimatı doğru uygularlar.

Çocuğum yüzme biliyor, Menzelet Baraj Gölü gibi alanlarda yalnız bırakabilir miyim?

Hayır. Havuzda yüzme becerisi açık suda güvenlik anlamına gelmez; akıntı, sıcaklık farkı, dalga ve mesafe yanılgısı devreye girer. On sekiz yaşından küçük hiç kimse baraj gölü ortamında yalnız bırakılmamalıdır. Küçük çocuklar ise kol mesafesinde gözetilmelidir.

Yemekten sonra suya girmek gerçekten tehlikeli mi?

Yaygın inancın aksine tok karnına yüzmek boğulmanın başlıca sebebi değildir. Asıl riskler soğuk su şoku, yorgunluk, alkol ve gözetimsizliktir. Yine de ağır bir yemekten sonra kısa süre beklemek ve suya kademeli girmek makul bir alışkanlıktır.

Daha fazla içerik ve haber için: yuzmekolik.com

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi ya da hukuki tavsiye yerine geçmez. Acil durumda 112’yi arayın. Su güvenliği eğitimi için Kahramanmaraş'ta çalışan sertifikalı bir antrenörle görüşmenizi öneririz.