Yüzme Bilmeden Suya Girmek: Diyarbakır'da Hayat Kurtaran 7 Kural

Suyla ilgili en tehlikeli cümle şudur: "Ben yüzme biliyorum." Bu cümleyi kuran kişi genellikle havuzda yüzmeyi kastediyor. Havuz ise suyun en kolay, en denetimli, en tahmin edilebilir hâlidir.

Diyarbakır'ın sularında durum farklı. Dicle Nehri ve Eğil Baraj Gölü ne havuz gibi ısınır, ne havuz gibi dipsizdir, ne de havuz gibi gözetlenir. Aşağıda bu farkı madde madde açıklıyorum; sonunda da Diyarbakır genelinde doğru eğitimi nerede bulacağınızı anlatıyorum.

Diyarbakır suyunu tanımak: havuz bir yana, akarsu bir yana

Bir ilde su güvenliğinden söz edecekseniz, önce o ilde suyun nerede olduğunu bilmelisiniz. Diyarbakır'da bu soru iki başlıklı: bir yanda denetimli havuzlar, diğer yanda Dicle Nehri ve Eğil Baraj Gölü. İkisi arasındaki fark, güvenlik açısından her şeydir.

Akan su, durgun suyun kurallarını tanımaz. Diz hizasındaki bir akıntı yetişkin bir insanı ayakta tutamaz. Yaz sıcakları uzun ve bunaltıcıdır. Serinleme ihtiyacı insanı eğitim alanı olmayan sulara yöneltir. İhtiyaç gerçektir; çözümün yeri yanlıştır.

Aşağıdaki maddeler, akarsu ortamında en sık karşılaşılan dört riski özetliyor. Bunlar teorik değil; sahada tekrar tekrar görülen durumlardır.

• Akıntının gücü: Suyun ittirme gücü hızıyla birlikte katlanarak artar. Sakin görünen bir çay, dizden yukarı çıktığında ayakta durmayı imkânsız kılar.
• Ayak sıkışması: Akıntıda yürümeye çalışan kişinin ayağı taşların arasına sıkışabilir. Akıntı gövdeyi öne yatırır ve baş su altında kalır.
• Dal yığınları: Suya devrilmiş ağaçlar süzgeç gibi çalışır: su geçer, insan geçemez. Akıntı kişiyi bu yığına yapıştırır.
• Ani debi değişimi: Yağış ya da yukarıdan bırakılan su, akarsuyu saatler içinde bambaşka bir şeye çevirir. Dün geçtiğiniz yer bugün geçilmez olabilir.

Bağıran boğulmaz: sessiz boğulmayı tanımak

Sahada öğrendiğim en önemli şey şu oldu: yardım isteyebilen kişi henüz en tehlikeli evrede değildir. Asıl tehlike, sesin kesildiği andır. Boğulma gürültülü bir olay değildir.

Küçük çocuklarda tablo daha da sessizdir. Çocuk çırpınmaz, çoğu zaman hiç ses çıkarmaz ve yüzü suya dönük şekilde hareketsiz kalır. Bu yüzden çocuk boğulmalarının önemli bölümü, yakınında yetişkin varken gerçekleşir.

Bir noktayı özellikle vurgulamak isterim: su yutan kişi öksürerek de tehlike sinyali verebilir. Sudan çıktıktan sonra öksürüğü geçmeyen, nefesi düzelmeyen ya da aşırı uykulu görünen kişi mutlaka sağlık kuruluşuna götürülmelidir.

Boğulmakta olan bir insanın vücudu her şeyden önce nefes almaya çalışır. Ağızdan çıkan hava sese değil nefese ayrılır; bu yüzden kişi bağıramaz. Yardım çağırmak, ancak nefes düzenliyken yapılabilen bir şeydir.

Diyarbakır'da bu tabloyu en çok kalabalık günlerde görüyoruz. Dicle Nehri çevresinde bir grup insan varken herkes "biri bakıyordur" diye düşünür; oysa gözetim paylaşıldığında değil, birine verildiğinde işler.

Bunun tek bir uygulaması var: gözetim bakarak yapılır, duyarak değil. Diyarbakır'da havuz ya da su kenarında bulunan bir yetişkinin gözü sürekli suda olmalıdır. Sohbet, telefon ve okuma gözetimi bitirir.

Bilinmeyen suya balıklama atlamak neden bu kadar tehlikeli?

Bu bölümü atlamayın; çünkü anlatacağım kaza türü, sonuçları bakımından hepsinden ağır. Sığ suya baş üstü atlayan bir insan boğulmaz — felç kalır. Ve bu kazalar neredeyse tamamen önlenebilir kazalardır.

Mekanik basittir. Baş üstü atlayan bir insan suya saniyede birkaç metre hızla girer. Dip beklenenden yakınsa tüm vücut ağırlığı boyun omurlarında toplanır. Bunun için yüksekten atlamak da gerekmez; bel hizasındaki suya yapılan bir balıklama yeterlidir.

Suyun kendisi de sizi yanıltır. Su, içinden bakıldığında cisimleri olduğundan daha yakın ve daha büyük gösterir. Yani dibi gördüğünüzde bile, gördüğünüz derinlik gerçek derinlik değildir.

Bir başka yaygın hata da "geçen sefer atlamıştım" güvenidir. Su tabanı sabit bir zemin değildir; akıntı, dalga, sel ve mevsim onu sürekli değiştirir. Geçen yılın bilgisi bu yıl için geçerli değildir.

Alkol bu tabloyu ağırlaştırır. Alkollü kişi mesafeyi yanlış ölçer, tepki süresi uzar ve genellikle daha yüksekten atlamayı dener. Su kenarında alkol, kaza riskini birkaç kat artırır.

Dicle Nehri çevresinde büyüyen gençler için atlama bir alışkanlıktır. Bu alışkanlığı yasaklamak işe yaramaz; Diyarbakır'a özgü çözüm, atlanacak noktanın derinliğini sezon başında birlikte ölçmek ve işaretlemektir.

Kural sade: bilmediğiniz suya ayaktan girin, baş üstü atlamayın. Ayaktan giriş hem derinliği ölçmenizi sağlar hem de dipteki taşa çarpma ihtimalinde ayağınızı riske atar, başınızı değil.

Gençlere şunu özellikle söylüyorum: arkadaş grubunda "atla hadi" diyen kişi, o atlayıştan sonra hiçbir sorumluluk almaz. Sorumluluğu alan tek kişi atlayandır.

Sıcak hava, soğuk su: Diyarbakır'ın en sinsi riski

Diyarbakır'da yaz günlerinde hava ile su arasındaki fark sanılandan büyüktür. İnsan havaya göre giyinir, havaya göre karar verir ve suya havaya göre girer. Bedenin karşılaştığı şey ise sudur.

Refleksin hemen ardından kontrolsüz ve hızlı bir soluma başlar. Nefesi tutmak imkânsızlaşır, kalp atışı yükselir. Bu evre genellikle ilk bir dakikadır ve en tehlikeli dakikadır.

Terli ve sıcak bir bedenin suya birden girmesi tabloyu ağırlaştırır. Cilt sıcaklığı ile su sıcaklığı arasındaki fark ne kadar büyükse, refleks o kadar şiddetli olur.

İlk dakikalardan sonra kaslar soğur. Kol ve bacaklar beklenen gücü vermez; yüzme hareketi bozulur. Kıyıya yakın olmak bile yeterli olmayabilir, çünkü mesafe kısa ama güç azalmıştır.

Dicle Nehri suyu, Diyarbakır'ın hava sıcaklığıyla aynı hızda ısınmaz. Su kütlesi büyüdükçe ısınma gecikir; bu yüzden "hava sıcak, su da sıcaktır" varsayımı Diyarbakır'da sık yapılan bir hatadır.

Doğrusu şudur: suya yavaş girin. Önce ayaklar, sonra bel, sonra gövde. Ense ve yüze su çarpın. Bu birkaç saniyelik alışma, refleksin şiddetini belirgin şekilde azaltır.

Soğuk suya düşülmesi hâlinde ilk kural paniklememektir. İlk dakika geçtiğinde nefes ritmi genellikle kendiliğinden düzelir. O yüzden düşen kişinin ilk işi yüzmek değil, tutunacak bir şey bulup nefesini toparlamaktır.

"Çocuğum yüzme biliyor" cümlesi neden yeterli değil?

Velilerden en çok duyduğum cümle bu. Ardından gelen soru ise hep aynı: "O zaman rahat olabilir miyim?" Cevabım hep aynı: hayır — çünkü yüzme bilmek, ortamı bilmekle aynı şey değildir.

Giysili yüzmek de ayrı bir durumdur. Kazaların çoğu mayoyla değil, günlük kıyafetle suya düşerken olur. Islanan kıyafet ağırlaşır ve hareketi kısıtlar; bunu hiç denememiş kişi hazırlıksız yakalanır.

Bir de "yorulunca ne yapacağım?" sorusu var. Havuzda cevap kolaydır: kenara tutunursunuz. Açık suda tutunacak yer yoktur; cevabın sırtüstü dinlenme olması gerekir ve bu ayrıca çalışılmalıdır.

Havuzda su durgundur, sıcaklık sabittir, dip görünür, kenar bir kulaç uzaktadır ve genellikle bir gözcü vardır. Dicle Nehri gibi bir alanda bunların hiçbiri garanti değildir.

Diyarbakır'a özgü bir tavsiye vereyim: çocuğunuz havuzda rahatladıktan sonra, akarsu ortamına ilk girişi mutlaka bir antrenör ya da deneyimli bir yetişkin eşliğinde olsun. İlk açık su deneyimi, tek başına yaşanacak bir deneyim değildir.

Bu yüzden güvenlik ölçütü şu dört maddedir: Suya düştüğünde sırtüstü dönüp nefesini toplayabiliyor mu? Giyinikken su üstünde kalabiliyor mu? Kıyıya paralel yüzebiliyor mu? Yorulduğunda durup dinlenmeyi biliyor mu? Bu dördü, hız ve teknikten önce gelir.

Diyarbakır'da yüzme öğrenen herkese bu dört beceriyi ayrı ayrı çalışmasını öneriyorum. Yarışma yüzücüsü olmayacak bir çocuk için bile bunlar temel derstir; hatta asıl derstir.

Kürek sörfü (SUP) son yıllarda hızla yayılıyor. Tahtanın üstünde durmak kolay görünür; bu yüzden yüzme bilmeyenler de deniyor. Oysa SUP’ta düşmek istisna değil kuraldır: er ya da geç suya girersiniz. Bu nedenle SUP’a başlamanın ön koşulu, can yeleği ve tahtaya bağlı ip kadar, yüzme becerisidir.

Bu bilgileri kime soracaksınız?

Yukarıdaki maddelerin hepsi doğru eğitimle öğrenilir; hiçbiri yazı okuyarak tamamlanmaz. Suda güvenlik, suda çalışılır. Bu noktada asıl soru şu olur: Diyarbakır'da kime, hangi havuzda güveneceksiniz?

Bu ihtiyaçtan yola çıkarak Yüzmekolik’i kurduk. Yüzmekolik bir kurs değil, bir rehberdir: Türkiye genelindeki sertifikalı yüzme antrenörlerini, havuz ve tesisleri, kulüpleri aynı çatı altında listeler. Kendi kadromuz ya da kendi havuzumuz yok; bu yüzden size belirli bir kuruma yönlendirmeyiz. Diyarbakır'ın seçeneklerini yan yana görüp kendi kararınızı verirsiniz.

Diyarbakır'a özel sayfamızda şunları bulabilirsiniz:

• Havuz ve tesis rehberi: Diyarbakır genelindeki yüzme havuzları ve özellikleri.
• Antrenör profilleri: uzmanlık alanı, çalıştığı yaş grubu ve iletişim bilgileriyle birlikte.
• kürek sörfü (SUP) ve diğer su sporları için yerel içerikler.
• Ücretsiz bilgi talebi: üyelik ya da giriş yapmadan, tek formla eğitmene ulaşma imkânı.

Bu yazıyı okuduktan sonra atılacak en somut adım, Diyarbakır'da size uygun bir eğitmen bulmaktır: Diyarbakır Yüzme Kursu ve Antrenör Rehberi. Yaş grubuna ve ders tipine göre seçim yapabilir, doğrudan iletişime geçebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Boğulan birini nasıl anlarım?

Bağırma ve su dövme beklemeyin; bunlar genellikle olmaz. Gövdesi suda dik duran, başı bir çıkıp bir kaybolan, kollarını yanlarda suya bastıran ve bacaklarını kullanmayan kişi boğulma tehlikesindedir. Sessizlik en güçlü işarettir.

Suda birini kurtarmaya nasıl gitmeliyim?

Yüzerek gitmek son seçenektir; boğulan kişi panikle kurtarıcıya tutunur ve ikisi birden batabilir. Önce seslenin, sonra uzatın (dal, havlu, kürek), sonra atın (can simidi, boş bidon). Yalnızca eğitimliyseniz ve başka yol yoksa suya girin. Her durumda önce 112’yi arayın.

Çocuğum yüzme biliyor, Dicle Nehri ve Eğil Baraj Gölü gibi alanlarda yalnız bırakabilir miyim?

Hayır. Havuzda yüzme becerisi açık suda güvenlik anlamına gelmez; akıntı, sıcaklık farkı, dalga ve mesafe yanılgısı devreye girer. On sekiz yaşından küçük hiç kimse akarsu ortamında yalnız bırakılmamalıdır. Küçük çocuklar ise kol mesafesinde gözetilmelidir.

Diyarbakır'da güvenli yüzme alanı nasıl seçilir?

Mümkünse cankurtaranı bulunan, sınırları belirlenmiş ve derinliği ilan edilmiş alanları tercih edin. Uyarı levhası olan yerlerde levhaya uyun; levha yokluğu güvenlik anlamına gelmez, çoğu zaman yalnızca denetim yokluğu anlamına gelir.

Kolluk (deniz kolluğu) çocuğumu güvende tutar mı?

Hayır. Kolluk ve simit oyuncak sınıfındadır; can yeleği değildir. Sönebilir, kayabilir ve çocuğu yüzükoyun döndürebilir. Ayrıca çocuğa gerçekte sahip olmadığı bir güven duygusu verir. Açık suda kullanılacak tek doğru ekipman, boy ve kiloya uygun can yeleğidir.

Daha fazla içerik ve haber için: yuzmekolik.com

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi ya da hukuki tavsiye yerine geçmez. Acil durumda 112’yi arayın. Su güvenliği eğitimi için Diyarbakır'da çalışan sertifikalı bir antrenörle görüşmenizi öneririz.